https://thuviensach.vn

Tác phẩm: Con mèo trời
Nguyên tác: The Cat Who Went to Heaven
Tác giả: Elizabeth Coatsworth
Thể loại: Ngụ ngôn
Dịch giả: Hoàng Thạch Quân
Nhà xuất bản: Trẻ
Năm xuất bản: 08/2014
 

 

https://thuviensach.vn

Dự án Ebolic #10
Shooting: Nguyễn Huyền
Typing: Amy
Checking: Trang
Leading & Packaging: Tornad
Ngày hoàn thành: 30/4/2017
 

Ebolic là dự án chế bản ebook do Bookaholic thực hiện. Chúng tôi hoạt
động hoàn toàn phi lợi nhuận và dựa trên tinh thần tự nguyện, với mục đích
mang đến cho độc giả những đầu sách hay và lan tỏa văn hóa đọc cho cộng
đồng. Chúng tôi khuyến khích độc giả mua sách in, và chỉ nên tìm đến ebook
này khi không thể tiếp cận sách.
 

 

https://thuviensach.vn

Elizabeth Coatsworth
 

Sinh ngày 31 tháng Năm năm 1893 ở Buffalo, New York, Mỹ. Bà tốt
nghiệp Vassar College năm 1915, sau đó hoàn thành chương trình thạc sĩ tại
trường Đại học Columbia năm 1916. Thuở niên thiếu và sau khi tốt nghiệp,
bà đã đi du lịch nhiều nơi trên thế giới. Khi Chiến tranh thế giới thứ nhất nổ
ra, bà đang ở Anh; trong khoảng 1916-1918, bà đã dành 13 tháng chu du
khắp châu Á. Tinh thần ham xê dịch cùng những trải nghiệm của bà ở nhiều
quốc gia khác nhau đã đóng một vai trò quan trọng trong các sách và thơ
của Coatsworth.
Coatsworth bắt đầu sáng tác thơ từ năm 1914 và có thơ được đăng trên
nhiều tạp chí khác nhau. Cuốn sách đầu tay của bà, tập thơ Dấu chân cáo,
được phát hành năm 1923. Năm 1927, bà xuất bản cuốn Con mèo và thuyền
trưởng, cuốn sách sau đó được chỉnh sửa và tái bản năm 1974. Năm 1930,
bà ra mắt cuốn Con mèo trời, câu chuyện dựa trên một truyện ngụ ngôn
Nhật Bản nói về lòng từ bi của Phật dành cho tất cả các loài vật. Cuốn sách
được Newbery Award năm 1931 này là minh chứng cho thấy sự ngưỡng mộ
văn hóa phương Đông và tình yêu thiên nhiên của tác giả, chủ đề còn trở đi
trở lại nhiều lần trong các sáng tác của bà. Năm 1955, bà nhận được bằng
tiến sĩ danh dự của Đại học Maine.
 

https://thuviensach.vn

Ngày xửa ngày xưa, ở nước Nhật xa xôi, trong một căn nhà nhỏ có một
chàng họa sĩ nghèo ngồi mộc mình. Chàng đang đợi bữa tối. Bà lão giúp
việc đã đi chợ, còn chàng thì ngồi thở dài, mơ tưởng đến những món ăn bà
sẽ mang về. Bà đi đã lâu và chàng ngóng bà từng giây từng phút, tưởng bà
sẽ xuất hiện ngay nơi cửa, cúi chào rồi mở chiếc giỏ nhỏ ra đế khoe với
chàng bà đã khéo tiêu tiền như thế nào. Nghe tiếng chân bà, chàng bật dậy.
Chàng đói mốc meo rồi!
Nhưng bà vẫn nấn ná ở cửa với chiếc giỏ đậy kín.
“Thôi nào,” chàng trai van vỉ, “bác mua gì thế?”
Bà lão run rẩy, hai tay giữ chặt lấy chiếc giỏ. “Thưa cậu chủ,” bà lão nói,
“tôi thấy nhà ta cô quạnh quá.” Khuôn mặt nhiều nếp nhăn của bà trông vừa
đáng thương vừa ương bướng.
“Cô quạnh ư!” chàng họa sĩ nói. “Cháu cũng nghĩ vậy! Ta chẳng có gì
đãi khách thì khách nào đến nhà ta? Cháu còn quên mất cả mùi bánh gạo
rồi. Lâu lắm chả được miếng nào!” Và chàng lại thở dài, bởi vì chàng thích
bánh gạo nếp, và bánh xếp, rồi cả bánh thạch đậu ngọt nữa. Chàng thích
được uống trà trong nhũng chiếc tách sứ tinh xảo cùng bạn bè, hay ngồi trên
nệm êm, cùng đàm đạo về cành hoa anh đào đang nở trong góc phòng,
trông như một nàng công chúa nhỏ nhắn. Nhưng lâu nay chẳng ai đoái hoài
tới tranh của chàng. May là thỉnh thoảng vẫn còn có tép vụn mà ăn. Nếu
không sớm bán được một bức tranh, thì tép vụn cũng chẳng còn. Chàng lại
đưa mắt nhìn chiếc giỏ. Có lẽ bà lão đã mua đưọc một hay hai củ cải, hay
một trái đào chín nẫu quá nên người ta không buồn mặc cả.
“Cậu chủ,” bà lão nói khi thấy chàng nhìn chiếc giỏ, “dạo gần đây tôi
thường hay bị lũ chuột phá làm mất ngủ.”
Nghe vậy chàng cười phá lên.
“Chuột hả?” chàng lặp lại. “Chuột sao? Bác ơi, chuột nào vào nhà nghèo
như nhà ta? Đến hạt tấm cũng chả có mà ăn.”

https://thuviensach.vn

Rồi chàng nhìn bà giúp việc và một nỗi nghi ngờ đáng sợ xâm chiếm lấy
đầu óc chàng.
“Bác chẳng mua gì ăn!” chàng nói.
“Thưa đúng,” bà lão buồn bã nói.
“Bác mang mèo về chứ gì!” chàng họa sĩ nói.
“Thật không thể giấu cậu chủ được điều gì!” bà giúp việc trả lời và cúi
mình thật thấp.
Lúc này chàng họa sĩ đúng bật dậy, sải bước đi lui đi tới trong phòng và
vò đầu bứt tóc, chàng nghĩ mình sẽ chết vì đói và giận
“Mèo! Mèo! Mèo!” chàng la lên “Bác điên rồi hả? Chúng ta sắp chết đói
đến nơi rồi bác còn rước về nhà một con yêu tinh, rồi còn phải cho nó ăn, có
khi đêm nó còn hút máu người cũng chưa biết chừng? Phải! Rồi đây ta sẽ
giật mình tỉnh giấc thấy con yêu tinh mắt to như đèn lồng cắn cổ ta! Nhưng
có lẽ bác đúng! Có lẽ chúng ta khổ quá nên chăng thà chết ngay cho rồi, và
để con yêu tinh ngoạm xác ta mang lên mái nhà!
“Nhưng cậu chú ơi, cậu chủ, cũng có những con mèo tốt chứ!” bà lão tội
nghiệp kêu lên. “Cậu đã quên câu chuyện cậu bé vẽ những bức tranh mèo
trên các tấm bình phong trong ngôi chùa bỏ hoang, rồi chui vào một hộc tủ
để ngủ, và nửa đêm nghe thấy những tiếng động huyên náo sao? Sáng hôm
sau khi cậu bé thức dậy, cậu thấy xác của một con chuột khổng lồ đã chết con chuột đến để giết cậu bé! Và ai đã tiêu diệt con chuột ấy, cậu chủ nói tôi
nghe xem? Đó chính là những con mèo của cậu bé, chúng vẫn còn ngồi đó
trên tấm bình phong y như khi cậu bé vẽ chúng, nhưng móng của chúng có
vết máu! Và cậu bé sau đó trở thành một họa sĩ tài ba như cậu. Chắc chắn là
có nhiều con mèo tốt, thưa cậu chủ.”
Rồi bà bắt đầu khóc. Chàng họa sĩ ngừng lại và nhìn những giọt lệ chảy
ròng trên gò má đầy nếp nhăn của bà lão. Việc gì phải giận nhỉ? Chàng đã
từng bị đói rồi cơ mà.

https://thuviensach.vn

“Thôi được,” chàng nói, “đôi khi có một con yêu tinh trong nhà lại là
điều may, vì nó xua đuổi những con yêu tinh khác. Chắc là con mèo của bác
đang muốn ăn đấy. Có lẽ trong nhà vẫn còn gì đó cũng nên. Ai mà biết
được? Thêm một con mèo cũng chẳng đói hơn được.”
Bà lão giúp việc cúi thật thấp để tỏ lòng biết ơn.
“Trong trấn này không ai tốt hơn cậu chủ,” bà nói, toan mang chiếc giỏ
vào bếp.
Nhưng chàng trai ngăn bà lại. Chàng cũng tò mò như bao họa sĩ khác.
“Để xem xem thế nào," chàng nói, vờ rằng chẳng quan tâm.
Thế là bà lão đặt chiếc giỏ xuống và mở nắp ra. Lúc đầu chẳng thấy gì.
Rồi một chiếc đầu tròn trắng xinh từ từ nhô lên trên giỏ tre, hai con mắt
vàng tròn xoe nhìn xung quanh căn phòng và một chiếc móng trắng nhỏ xíu
hiện ra trên vành giỏ. Bất thình lình, con mèo nhỏ nhảy phốc xuống chiếu
nhẹ như bay, và đưa mắt nhìn quanh bối rối. Lúc này chàng họa sĩ mói thấy
nó là một cô mèo, với những đốm vàng và đen ở hai bên thân, đuôi nhỏ như
đuôi thỏ, và mọi cử chỉ của nó đều hết sức duyên dáng.
“Ồ, một con mèo tam thể,” chàng họa sĩ nói. “Sao bác không chịu nói
ngay từ đầu? Theo cháu biết thì chúng là những con vật rất may mắn.”
Ngay khi vừa nghe chàng nói những lời tử tế như vậy, cô mèo bước về
phía chàng và cúi đầu chào chàng, trong khi bà lão vỗ tay vui mừng. Chàng
họa sĩ quên mất cơn đói của mình. Đã lâu lắm rồi chàng không nhìn thấy
một con vật nào đáng yêu như con mèo này.
“Cần phải đặt tên cho nó,” chàng tuyên bố, ròi ngồi xuống chiếc chiếu cũ
trong khi cô mèo điềm tĩnh đứng trước mặt chàng. “Để cháu xem nào: trông
nó giống như một lớp tuyết mới tinh được tô điểm những chấm vàng và
đốm sơn mài; nó giống như một bông hoa trắng có hai con bướm khác màu
đang đậu; giống như...”.
Nhưng đến đây thì chàng ngừng lại. Bởi vì âm thanh của ấm trà ngân
nga trên bếp lửa tràn ngập căn phòng nhỏ bé của chàng.

https://thuviensach.vn

“Thật là mãn nguyện làm sao!” chàng họa sĩ thở dài. “Như thế này thì
còn tốt hơn là ăn cơm.” Rồi chàng nói với bà giúp việc, “Giờ thì cháu nhận
ra nhà ta hiu quạnh thế nào rồi.”
“Cho phép lão có ý kiến,” bà giúp việc nói, “hay là chúng ta gọi con mèo
này là May?”
Không hiểu sao cái tên này chỉ nhắc chàng họa sĩ nhớ đến tất cả những
phiền muộn của chàng.
“Tên nào cũng được,” chàng nói, rồi đứng dậy và siết chặt thắt lưng
quanh cái bụng đói meo của mình, “nhưng giờ thì bác mang nó vào bếp
ngay đi, để nó khỏi làm vướng chân cháu.” Chàng mở miệng nói thì con
mèo nhỏ đã đứng dậy và bước đi, nhẹ nhàng và ngoan ngoãn.
 

 

https://thuviensach.vn

Bài hát đầu tiên của bà giúp việc
 

Ta nghèo và cũng già rồi,
Mái tóc ta đã điểm bạc nhiều,
Áo ta đầy chỗ vá,
Khăn quàng ta đã bạc màu.
 

Thần may mắn bụng phệ
Chẳng bao giờ bước qua cửa nhà ta,
Và chẳng có khách nào
Buồn đến đây uống trà.
 

Ấy vậy ta vẫn ngẩng cao đầu
Bước chân trong thị trấn.
Chừng nào còn phục vụ cậu chủ
Trái tim ta sẽ chẳng cúi đầu!
 

https://thuviensach.vn

Sáng hôm sau chàng họa sĩ nhìn thấy cô mèo cuộn tròn nằm trên chiếc
gối dựa của mình như một cục bông.
“À  ! ta thấy ngươi biết chọn chỗ êm ái nhất rồi đấy!” chàng nói. May
ngay lập tức đứng dậy, và đi ra ngoài làm vệ sinh buổi sáng một cách hết
sức kỹ lưỡng và khéo léo. Khi bà giúp việc đi chợ về và nấu một bữa ăn
khiêm tốn, May không đi đến gần lò bếp, mặc dù cặp mắt của nó thỉnh
thoáng vẫn liếc về phía đó và hàng ria trắng như sợi bông của nó giật nhẹ vì
đói. Cô mèo có mặt ở trong phòng khi bà lão giúp việc mang một chiếc bàn
thấp và đặt nó trước cậu chủ. Tiếp đến là một tô canh cá - có trời mà biết bà
lão giúp việc đã xoay xở bằng cách nào để có được con cá đó! - nhưng May
giữ đúng phép tắc và hướng mắt nhìn đi nơi khác.
“Phải nói là,” chàng họa sĩ lên tiếng, hài lòng vì hành vi của cô mèo, “nó
hiểu rằng nhìn chằm chằm vào người ta ăn là không lịch sự. Cô ả đã đuợc
nuôi dạy rất đúng phép. Bác mua nó của ai vậy?”
“Lão mua nó của một người đánh cá ở ngoài chợ,” bà lão nói. “Nó là cô
chị cả trong một gia đình mèo. Cậu biết đấy, không có chiếc thuyền nào ra
khơi mà không mang theo một con mèo để xua đuổi những con quỷ biển.”
“Xì!” chàng họa sĩ thốt lên. “Mèo không xua đuổi lũ quỷ. Chúng là họ
hàng với nhau. Những con quái vật biển để yên cho một chiếc thuyền cho
phải phép lịch sự với con mèo, chứ không phải vì sợ nó.”
Bà lão không cãi lại. Bà biết rõ vị trí mình. May tiếp tục ngồi quay mặt
vào tường.
Chàng họa sĩ nhấp một, hai muỗng canh. Rồi chàng nói với bà giúp việc,
“Nhân tiện bác làm ơn mang cho May một chén cơm khi bác mang cơm lên
cho cháu. Chắc là nó đói rồi.”
Khi chén cơm được mang ra, chàng lịch sự gọi con mèo lại. Sau khi đã
được mời theo đúng phép tắc, May thôi không nhìn về phía bên kia căn
phòng nữa, và đến ngồi cạnh cậu chủ. Nó ăn cẩn thận, từ tốn để khỏi làm dơ
chiếc cằm trắng của mình. Mặc dù cô mèo hẳn đang rất đói, cô chỉ ăn một

https://thuviensach.vn

nửa phần cơm của mình, như thể cô để dành phần còn lại cho ngày hôm
sau, cố gắng hết sức để không trở thành một gánh nặng cho cậu chủ của
mình.
Ngày tháng cứ như vậy trôi qua. Mỗi buổi sáng chàng họa sĩ yên lặng
quỳ trên chiếu và vẽ những bức tranh nhỏ tuyệt đẹp mà không ai mua:
những bức tranh vẽ các võ sĩ đeo hai thanh gươm; các quý bà xinh đẹp đang
vấn những mái tóc dài như suối; những con quỷ đang phồng mang thổi gió;
và một số bức tranh nhỏ hài hước vẽ những con thỏ đang chạy dưới ánh
trăng, hay những con chồn lông xám mập ú vỗ bụng như vỗ trống. Trong
khi chàng làm việc thì bà lão cầm những đồng tiền ít ỏi cuối cùng của họ đi
chợ; thời gian còn lại bà dành để nấu nướng, giặt giũ, lau chùi và may vá để
giữ cho căn nhà trơ trọi và số quần áo cũ sờn của họ được tươm tất. Sau khi
nhận ra cô chẳng giúp được gì cho ai, May yên lặng ngồi ngoài nắng, ăn rất
ít, và thường bỏ ra hàng tiếng đồng hồ liền ngồi cúi đầu trước bức tượng
Phật đặt trên một kệ thấp.
“Nó đang cầu nguỵên với đấng Giác Ngộ,” bà giúp việc ngưỡng mộ nói.
“Nó đang bắt ruồi đấy,” chàng họa sĩ nói. “Con mèo đốm của bác làm gì
bác cũng cho là kỳ diệu.” Có lẽ chàng hơi xấu hổ khi nhớ ra rằng gần đây
chàng ít khi cầu khấn Đức Phật vì trong lòng có nhiều mối lo âu.
Nhưng một ngày nọ chàng buộc phải thừa nhận rằng May không giống
như những con mèo khác. Chàng đang ngồi trong phòng riêng của mình
ngắm chim sẻ bay ra bay vào những bụi tú cầu ở ngoài sân, thì thấy May từ
một chỗ nấp nhảy lên vồ lấy một con chim. Trong tích tắc đôi cánh màu
nâu, mái đầu đen, cặp chân khẳng khiu, đôi mắt sợ hãi của con chim đã nằm
gọn trong bộ móng mèo. Chàng họa sĩ định vỗ tay xua mèo thả chim ra,
nhưng trước khi chàng kịp làm thì chàng thấy May tỏ vẻ ngập ngừng và rồi
từ từ, từ từ, nó nâng một chiếc móng trắng lên, và rồi một chiếc nữa khỏi
mình con chim sẻ. Hoàn toàn bình yên, không một vết thương, con chim vỗ
mạnh cánh và bay đi.

https://thuviensach.vn

“Thật là tấm lòng từ bi!” chàng họa sĩ kêu lên, và mắt chàng đẫm lệ.
Chàng biết rõ con mèo của mình đang đói và chàng biết rõ cảm giác đói là
như thế nào. “Ta thật xấu hổ khi gọi một con mèo như vậy là yêu tinh,”
chàng nghĩ thầm. “Không chừng, nó còn đức hạnh hơn một vị thầy tu.”
Ngay lúc đó, vào đúng giây phút đó, bà lão giúp việc xuất hiện, cố gắng
hết sức để giấu sự kích động của mình.
“Cậu chủ!” bà mở miệng nói ngay khi lấy lại được bình tĩnh. “Cậu chủ!
Vị sư trụ trì đang ở đây, ngay ở phòng bên, và muốn gặp cậu. Cậu nghĩ, cậu
nghĩ... sư thầy đến đây để làm gì?”
“Sư thầy muốn gặp cháu sao?” chàng họa sĩ gần như không thể tin vào
tai mình, bởi vì sư trụ trì là một người rất quan trọng và không có thời gian
đi thăm viếng những họa sĩ nghèo không được mấy ai coi trọng. Sau khi bà
giúp việc gật đầu lia lịa cho đến khi nó muốn rớt xuống đất, thì đến lượt
chàng họa sĩ cũng trở nên kích động như bà lão. Nhưng chàng nhanh chóng
trấn tĩnh bản thân.
“Chạy! Chạy ra chợ mua trà và bánh!” chàng kêu lên, nhét vào tay bà lão
vật quý giá cuối cùng mà chàng có, đó là chiếc bình hoa vốn thường đứng ở
góc phòng với một bó hoa. Dù biết căn phòng sẽ trở nên trơ trọi khi không
có chiếc bình, chàng họa sĩ cũng không ngần ngại: không một vị khách nào
rời khỏi nhà chàng mà không được tiếp đãi tử tế. Chàng xấu hổ khi nghĩ
rằng chàng đã bắt vị sư chờ đợi dù chỉ là một phút và đã không tự mình
chạy ra đón nhà sư ở ngay cửa ra vào. Chàng gần như không nhận thấy May
đang cọ mình vào mắt cá chân chàng một cách khích lệ khi chàng vội vã ra
khỏi phòng.
Trong phòng bên, vị sư ngồi bất động tọa thiền. Chàng họa sĩ cúi thấp
đầu chào, khẽ hít thở, và rồi im lặng ngồi chờ để được tiếp chuyện với vị
sư. Chàng có cảm giác như cả một thế kỷ trôi qua trước khi vị sư ngẩng đầu
lên và cái nhìn vô định biến mất khỏi mắt ông. Lúc này chàng họa sĩ cúi
đầu chào lần nữa và nói rằng sự hiện diện của ông là niềm vinh dự cho ngôi
nhà này.

https://thuviensach.vn

Nhà sư đi thẳng vào vấn đề.
Ông nói, “Chùa của chúng tôi muốn có một bức tranh vẽ cảnh Đức Phật
tạ thế để treo trong chùa. Có nhiều họa sĩ đã được đề nghị nhưng chúng tôi
không biết chọn ai, vì vậy chúng tôi đã viết tên từng họa sĩ một vào một
mảnh giấy và đặt chúng trước chân dung Đức Phật trong chánh điện. Sáng
hôm sau tất cả các mẩu giấy đều bị thổi dạt sang một bên trừ mẩu giấy ghi
tên anh. Vì vậy chúng tôi biết đó là ý nguyện của Đức Phật. Biết được đôi
chút về hoàn cảnh của anh, ta đã mang theo đây một khoản tiền ứng trước
để anh yên trí vẽ tranh. Chỉ một ao nước tĩnh lặng mới phản chiếu được
hình ảnh rõ ràng. Nếu như bức tranh thành công, như chúng tôi hy vọng, thi
tiền đồ của anh sẽ trở nên vững vàng, bởi vì bất cứ những gì được sự hậu
thuẫn của chùa đều được ưa chuộng trong thị trấn.” Nói đến đây nhà sư rút
từ thắt lưng ra một chiếc túi nặng.
Chàng họa sĩ không nhớ chàng đã cám ơn vị sư như thế nào, hay mời
ông dùng trà, hay cúi đầu chào tiễn ông ra cánh cửa nhỏ hẹp nhà chàng ra
sao. Cuối cùng chàng cũng có cơ hội có được tiếng tăm và tiền tài. Chàng
có cảm giác như tất cả chuyện này chỉ là một giấc mơ. Tại sao Đức Phật lại
chọn chàng mà không phải ai khác? Thời gian gần đây chàng quá buồn nên
không thường xuyên cầu khẩn ngài và bà giúp việc thì quá bận rộn. Có lẽ
nào Đức Phật đã lắng nghe lời cầu nguyện của một con mèo nhỏ bé? Chàng
sợ rằng mình sẽ thức dậy và nhận ra toàn bộ câu chuyện chỉ là một ảo tưởng
và túi tiền chỉ chứa đầy lá khô. Có lẽ chàng không bao giờ trở lại thực tại
nếu không bị đánh thức bởi một âm thanh kỳ quặc.
Đúng hơn thì đó không phải là một mà là hai âm thanh trộn lẫn nhau. Nó
không giống bất cứ âm thanh nào mà chàng họa sĩ đã từng nghe. Vốn là
người luôn tò mò, chàng hòa sĩ bước vào nhà bếp để xem cái gì gây ra âm
thanh ấy, và dĩ nhiên ở đó không có ai khác ngoài bà giúp việc và cô mèo
May. Bà lão đang khóc vì vui, còn cô mèo thì đang kêu gừ rừ vì sung
sướng, và khó có thể nói ai đang kêu to hơn ai. Trước cảnh tượng đó chàng
họa sĩ đã phải bật cười to, nhưng đó không phải là tiếng cười buồn bã xưa
nay của chàng, tiếng cười này nghe giống như tiếng cười của một cậu bé, và

https://thuviensach.vn

chàng ôm chầm lấy cả hai. Bây giờ thì có đến ba âm thanh mừng rỡ trong
gian bếp cũ kỹ.
 

 

https://thuviensach.vn

Bài hát thứ hai của bà giúp việc
 

Giờ hãy để ta cười và để ta khóc
Vì hạnh phúc, cuối cùng ta cũng biết
Cậu chú sẽ nổi tiếng khi ta nhắm mắt
Và tất cả sự nghèo khó sẽ thuộc về dĩ vãng!
Ta sẽ thấy cát ngoài sân vườn
In dấu chân của những bậc giàu sang,
Và nhũng bậc quyền quý sẽ cùng đứng chuyện trò
Vui vẻ quanh cửa ra vào nhà cậu chủ!
 

 

https://thuviensach.vn

Sáng sớm hôm sau, trước khi mặt trời mọc, bà giúp việc đã thức dậy. Bà
lau nhà, quét bụi và cọ rửa cho đến khi những chiếc chiếu óng ánh màu bạc
cũ và sàn gỗ thì long lanh màu vàng nhạt. Rồi bà vội vã ra chợ mua một
cành hoa để cắm vào chiếc bình mà bà đã mua lại từ tối hôm trước nhờ số
tiền trả đợt đầu của nhà sư. Trong khi đó chàng họa sĩ cẩn thận mặc bộ quần
áo đẹp mà chàng đế dành cho những dịp lễ hội, chải tóc cho đến khi nó óng
lên như màu sơn mài, và sau đó đến cầu nguyện trưóc bàn thờ Phật. May đã
ngồi sẵn ở đó, trông rất thành khẩn, nhưng cô mèo ngồi dịch qua một bên
ngay khi thấy cậu chủ của mình. Cả hai cùng ngồi trước bức ảnh Phật, thỉnh
thoảng chàng họa sĩ khẽ giơ tay lên và vỗ nhẹ để tập trung sự chú ý vào lời
cầu nguyện của chàng. Sau đó, chàng cúi thấp đầu để kết thúc trước khi
bước sang phòng bên ngồi chỉnh tề trên chiếu. Chưa bao giờ chàng có cảm
giác hân hoan và hạnh phúc trong đời như bây giờ.
Hôm nay chàng sẽ bắt đầu vẽ bức tranh Đức Phật tạ thế để nó được treo
trong ngôi chùa của làng và có lẽ để con cháu chàng nhiều đời sau được
chiêm ngưỡng. Niềm vinh dự này khiến chàng gần như bị choáng ngợp.
Nhưng chàng ngồi thẳng người, không biểu lộ cảm xúc, mắt nhìn thẳng về
trước như một võ sĩ samurai đang nhận sứ mệnh từ chủ nhân. Xung quanh
chàng không có giấy lụa vẽ, không có hộp mực với trang trí hoa văn trên
nắp, không có cọ vẽ hay bình nước suối. Chàng cần phải cố gắng hiểu được
Đức Phật trước khi có thể vẽ chân dung ngài.
Đầu tiên chàng nghĩ về Đức Phật khi là hoàng tử trẻ tuổi Ấn Độ
Siddhartha. Và chàng tưởng tượng căn phòng nhỏ tồi tàn của mình là một
căn phòng lớn với những cây cột gỗ dát vàng nâng đỡ trần nhà cao trên đầu.
Chàng tưởng tượng mình đang nghe tiếng nước róc rách từ những đài phun
nước đầy hương thơm gần đó. Chàng tưởng tượng một nhóm những chiến
binh trẻ tuổi đang đứng quanh chàng, những chàng trai vui tính và dí dỏm
đang cùng chàng thưởng thức tiếng đàn của một cung nữ qua một nhạc cụ
có hình dáng như một con công với một nhúm lông đuôi nhỏ. Chàng tưởng
tượng những bụi tú cầu mộc mạc ngoài vườn là một khu rừng đầy cây ăn
trái, với hàng cây cọ dẫn xuống một hồ nước đầy hoa sen trắng, hồng, và

https://thuviensach.vn

những chú chim sẻ quen thuộc là những con thiên nga trắng đang bay ngang
qua bầu trời.
Nghe tiếng hí của một con ngựa của một người nông dân đi ngang qua,
chàng tưởng tượng đến tiếng hí của những con chiến mã trong chuồng và
tiếng rống của một con voi, và lát nữa chàng sẽ ra bên ngoài thi tài cùng
những hoàng tử khác để giành lấy công chúa làm vợ. Chàng sẽ kéo được
cây cung mà không người đàn ông nào có thể kéo, cưỡi được con ngựa mà
không người đàn ông nào có thể cưỡi, chặt ngã hai gốc cây bằng thanh
gươm của mình trong khi những người khác chỉ chặt được có một, và nhờ
vậy giành được công chúa Yosadhara trước sụ vui mừng của cả thế giới.
Thậm chí trong giây phút chiến thắng đó, chàng họa sĩ biết trong lòng
hoàng tử Siddhartha không mảy may có một chút ác ý nào vói những đối
thủ của mình. Lòng hoàng tử chỉ tràn đầy lửa nhiệt tình và sự hòa nhã. Một
nụ cười nở trên môi chàng. Chàng ngẩng cao đầu như một chú hươu kiêu
hãnh bước đi trên cánh đồng cỏ đẫm sương. Chàng nhìn những người bạn
đồng hành tưởng tượng xung quanh. Tất cả đều trẻ trung và tráng kiện. Chỉ
cần họ ngỏ lời xin hoàng tử ban cho ân huệ là trái tim Siddhartha sẵn sàng
chấp thuận trước khi họ mở miệng. Bầy thiên nga bay qua khu vườn của
hoàng tử mà chẳng sợ trúng phải tên bắn. Bầy nai giương mắt đứng nhìn
không chút sợ sệt bên cạnh những bụi hoa trong vườn.
Chàng họa sĩ ngồi trên chiếc gối mỏng trong bộ quần áo cũ sờn của mình
và tưởng tượng da thịt chàng đang tiếp xúc với lớp quần áo bằng tơ lụa. Tai
chàng trĩu nặng vì đeo một đôi bông tai lớn. Quanh cổ chàng là một vòng
ngọc trai. Khi bà lão giúp việc dọn lên bữa ăn trưa đơn sơ, chàng họa sĩ
tưởng tượng như một đoàn người hầu vừa bước vào, mang trên tay những
khay vàng chất đầy những thức ăn ngon và quý hiếm nhất. Khi May bước
vào phòng, thận trọng để một chân lên phía trước, chàng tưởng tượng như
một vũ nữ, trong đôi hài vàng, vừa xuất hiện để múa vui giúp chàng tiêu
khiển.

https://thuviensach.vn

“Hoan nghênh, vô cùng hoan nghênh!” chàng la lớn cảm kích. Nhưng rõ
ràng May không nghĩ rằng trong căn phòng còn có một ai khác vì vậy nó
giật bắn người khi nghe chàng lên tiếng, và cong chiếc đuôi trắng bỏ chạy
ra khỏi phòng.
“Mày quấy rầy cậu chủ là thật hư nhé!” bà giúp việc quở trách nó.
Nhưng chàng họa sĩ không hề bị quấy rầy. Chàng vẫn đang còn là hoàng tử
Siddhartha và vẫn đang tự hỏi liệu toàn thể nhân loại có thể hạnh phúc như
những người đang sống trong cung điện hoa lệ mà vua cha đã ban cho
chàng hay không.
Ngày thứ hai bắt đầu cũng như ngày thứ nhất. Bà giúp việc thức dậy
trước khi mặt trời mọc và mặc dù không có một vết dơ hay một hạt bụi ở
bất cứ nơi đâu trong nhà, bà vẫn quét bụi, lau chùi, cọ rửa và đánh bóng cho
căn nhà như trước. Sau đó bà vội vã đi chợ sớm để mua một cành hoa mới.
Chàng họa sĩ cũng thức dậy sớm, tắm rửa sạch sẽ và ăn mặc tươm tất để suy
tư về Đức Phật. Và mộc lần nữa khi chàng đến trước bàn thờ Phật để cầu
nguyện, May đã có mặt ớ đó, nó yên lặng ngồi truớc bàn thờ Phật, trông
sáng rực như mộc bông hoa thủy tiên, đốm lông vàng trông như tim hoa, và
đốm lông đen trông như một chú bọ cánh cứng đậu trên cánh hoa. Vừa thấy
chàng họa sĩ, cô mèo đã đứng dậy, cúi thấp đầu chào và nhích sang một bên
để nhường chỗ cho chủ. Cả hai ngồi im thiền định như trước, thỉnh thoảng
chàng họa sĩ lại vỗ nhẹ tay, còn cô mèo thì ngồi yên ngay ngắn vói hai chân
trước chụm vào nhau.
Kế đó chàng họa sĩ đi vào căn phòng nằm cạnh những bụi tú cầu. Hôm
nay chàng suy tưởng về việc hoảng tử Siddhartha dứt bỏ cuộc sống trần tục.
Một lần nữa chàng là hoàng tử, nhưng giờ đây chàng ra lệnh chuẩn bị xe
ngựa để vi hành. Trên đường đi, chàng nhìn thấy một ông lão già nua, một
người bị bệnh đang lên cơn sốt, và một người chết. Chàng nhìn những chiếc
vòng đeo tay của mình, nhưng vàng chẳng thể giúp được gì cho những
người này. Chàng, hoàng tử của vương quốc, cuối cùng nhận ra mình bất
lực và vô dụng.

https://thuviensach.vn

Chàng họa sĩ cúi đầu nặng nề trước ngực. Chảng tưởng mình ngửi thấy
mùi hoa thơm, nhưng hương thơm của hoa chỉ làm chàng thêm phiền muộn.
Rồi chàng nhận được tin báo hoàng phi mới sinh hạ một quý tử, nhưng tâm
trí chàng chỉ nghĩ đến sự phiền não đứa bé sẽ gặp phải trong cuộc đời. Khi
bà giúp việc mang cơm vào, chàng cho bà lui ra mà không đụng đến thức
ăn, và khi May lang thang đi vào phòng nhìn chàng với đôi mắt có vẻ chăm
chú, chàng nói với nó rằng chàng không có tâm trạng nào để tiêu khiển.
Màn đêm buông xuống, nhưng chàng họa sĩ vẫn ngồi yên không nhúc
nhích. Bà giúp việc bước vào phòng nhìn, nhưng rồi lại bỏ đi ra. May kêu
meo meo một cách lo lắng, nhưng chàng họa sĩ không nghe thấy tiếng kêu
của nó.
Trong lúc này chàng họa sĩ tưởng tượng cảnh hoàng tử Siddhartha bí mật
cho gọi người đánh xe và con bạch mã Kanthaka đến. Chàng chăm chú
đứng nhìn người vợ đang ngủ say và đứa con nhỏ nàng ôm trong tay một
hồi lâu. Giờ thì chàng đang đứng trong bóng tối bên ngoài khu vườn; chàng
đang lặng lẽ cưỡi ngựa băng qua thành phố đang chìm trong giấc ngủ; rồi
chàng phi nước đại dọc theo những con đường dài phản chiếu ánh       sáng
mờ nhạt trong đêm tối; và giờ đây chàng đang ở trong rừng và đã đến tận
cùng vương quốc của vua cha. Siddhartha xuống tóc và cởi bỏ áo bào.
Chàng treo gươm lên yên ngựa. Hãy để Channa mang chúng quay về cung
điện. Chúng không thể giúp chàng giải thoát thế giới khỏi trầm luân đau
khổ.
Chàng họa sĩ đã trải nghiệm nỗi đau của hoàng tử trong giờ phút từ bỏ
tất cả thế giới xa hoa và đẹp đẽ của tuổi thanh xuân một cách mãnh liệt đến
nỗi sáng hôm sau khi thức dậy, chàng cảm thấy rất, rất mệt mỏi. Nhưng khi
chàng nghe tiếng bà giúp việc lau chùi, đánh bóng, quét nhà, và cọ rửa, thì
chàng cũng đứng dậy và mặc bộ quần áo đẹp nhất mà chàng có và ngồi bên
cạnh May, trước bức ảnh Phật để cầu nguyện.
Kế đó chàng bước vào căn phòng trông ra những bụi tú cầu với những
con chim sẻ và ngồi xuống chiếu. Chàng lại tưởng tượng mình là
Siddhartha. Nhưng giờ thì chàng tưởng tượng trong nhiều năm ròng ngài đã

https://thuviensach.vn

đi lang thang khắp nơi, xin bố thí thức ăn và tìm kiếm sự thông thái. Cuối
cùng ngài ngồi trong rừng dưới một cây bồ đề và ma quỷ xuất hiện. Chúng
tìm cách cám dỗ ngài bằng những hình ảnh kinh sợ và những hình ảnh
quyến rũ để ngài bỏ cuộc. Nhưng trước khi rạng sáng, ngài đã đạt được tuệ
giác và thấu hiểu tại sao con người đau khổ và bằng cách nào qua nhiều
kiếp họ có thể giải thoát bản thân khỏi khổ đau. Và ngài trở thành đấng
Giác Ngộ, tức Đức Phật.
Lúc này chàng họa sĩ cảm thấy vô cùng tĩnh tại, và một tình thương vô
bờ bến cho hết thảy vạn vật trên thế gian, cho dù đó là những hạt cát nhỏ
nhất trên những bãi biển xa xôi nhất. Cảm giác yêu thương mà chàng dành
cho vợ và con trai nhỏ của mình, giờ đây chàng dành cho tất cả vạn vật sự
sống, và thậm chí cho cây cỏ và rong rêu, đất đá và sóng biển. Những vật
vô tri này, chàng tin rằng, một ngày nào đó sẽ hóa kiếp thành người và sẽ
trải qua đau khổ và hạnh phúc như con người.
Khi bà giúp việc và May mang đồ ăn cho chàng, chàng họa sĩ nghĩ đến
những đệ tử đầu tiên của Đức Phật đã tìm đến ngài, và ngài đã giảng giải
cho họ về con đường Đạo mà họ nên theo. Chàng có cảm giác như chính
mình đã già đi cùng Đức Phật qua bao năm tháng đi thuyết giảng và đem lại
hạnh phúc cho người dân trên khắp nước. Khi ngài thọ tám mươi tuổi, ngài
biết mình sắp ra đi, và ngài nhìn thấy bầu trời mở ra và tất cả các vị thần Ấn
Độ giáo trên trời, và các vị thần rừng, núi, cùng với các đệ tử của mình, và
muôn loài thú vật trên trái đất, đến để tiễn biệt ngài.
“Nhưng con mèo đâu không thấy?” họa sĩ thầm nghĩ, bởi vì ngay cả khi
đang tưởng tượng cảnh này chàng vẫn nhớ rằng trong tất cả những bức
tranh vẽ cảnh Đức Phật tạ thế mà chàng đã từng thấy, không bức nào có
hình con mèo đứng cùng những con vật khác.
“À, con mèo không chịu tỏ lòng tôn kính với Đức Phật,” chàng nhớ ra,
“và chính vì hành vi cố chấp này mà cánh cửa Niết bàn đã đóng lại đối với
loài mèo.”

https://thuviensach.vn

Khi nghĩ về May nhỏ bé, chàng họa sĩ có một cảm giác buồn bã trước
khi chàng lần nữa rơi vào trạng thái đắm chìm trong thế giới bình yên của
Đức Phật. Nhưng tội nghiệp cho chàng trai, chàng đã mệt rã người. Trong
ba ngày liền chàng đã cố gắng tái hiện cuộc đời phi thường của Đức Phật
trong tâm trí. Nhưng giờ đây ít nhất thì chàng cũng hiểu được rằng Đức
Phật mà chàng vẽ cần phải có khuôn mặt của một người đã được nuôi dạy
trong yêu thương và mọi lời nói của ngài đều nhất nhất được tuân theo (mà
chàng biết được trong ngày đầu); đó là khuôn mặt của một người đã chịu
nhiều đau khổ và đã hy sinh cuộc đời mình (mà chàng biết được trong ngày
thứ hai); và là khuôn mặt của một người đã tìm thấy sự bình an và đem nó
đến cho những người khác (mà chàng biết được trong ngày cuối củng).
Cuối cùng, sau khi đã biết được Đức Phật cần phải có diện mạo ra sao,
chàng họa sĩ lăn ra ngủ như chết suốt hai mươi bốn tiếng đồng hồ, trong khi
bà giúp việc không dám thở mạnh khi làm việc và cô mèo nhỏ thì rón rén đi
lại trên đầu móng chân. Hết hai mươi bốn tiếng đồng hồ, chàng họa sĩ thức
dậy, và vội vã cho gọi mang đến cọ vẽ, mực, nước suối, và một cuộn vải lụa
lớn, ở một đầu tranh chàng vẽ hình Đức Phật vĩ đại nằm trên một chiếc
tràng kỷ, khuôn mặt ngài tràn ngập sự bình yên. Chàng họa sĩ vẽ như thể
chàng nhìn thấy toàn bộ quang cảnh trước mắt mình. Chàng đã mất ba ngày
để biết Đức Phật có diện mạo ra sao, nhưng chàng mất không đầy ba tiếng
đồng hồ để vẽ chân dung ngài, từng chi tiết một bao gồm cả những nếp gấp
trên áo, trong khi bà giúp việc và May đứng nhìn với tất cả lòng kính trọng
và thán phục.
 

https://thuviensach.vn

Bài hát thứ ba của bà giúp việc
 

Chổi ơi! hãy yên lặng làm việc, như con nhện giăng tơ.
Nồi ơi! Hãy sôi nhè nhẹ, vì bà lão già nua tội nghiệp này.
Chim ơi, hãy hót khe khẽ! Gió ơi, hãy thổi chậm! Đường phố ơi,
Hãy ngưng náo động và biết xấu hổ khi đến gần cậu chủ!
Tâm trí cậu đang tràn ngập sự thánh thiện, ao ước thần tiên,
Trong khi lão đun những hạt dẻ cho cậu trên bếp lửa nhỏ của mình.
 

 

https://thuviensach.vn

Trong những ngày sau đó chàng họa sĩ vẽ những vị thần khác nhau trên
trái đất và các vị thần trên trời và những đệ tử đến tiễn biệt Đức Phật. Có
lúc chàng vẽ thật dễ dàng, có lúc thật khó khăn; có lúc chàng họa sĩ hài lòng
với những gì chàng đã vẽ, có lúc chàng khinh ghét nó. Lẽ ra chàng đã gầy
đi rất nhiều nếu như bà lão giúp việc không dỗ dành chàng vào những lúc
sáng sớm và chiều tối, khi thì một chén canh, khi thì một chiếc bánh xếp
nóng. May đi lại trong nhà rất khẽ, bộ ria mép của nó rung rung vì hân
hoan. Những ngày này cô mèo cũng được ăn uống đầy đủ. Bộ lông của nó
sáng mượt như lụa. Hai hàng ria nhỏ của nó phản chiếu lóng lánh. Bất cứ
khi nào bà giúp việc quay lưng đi là nó lao nhanh vào phòng để xem chàng
họa sĩ cùng với cây cọ vẽ và bức tranh đầy bí ẩn.
“Nó làm tôi lo lắng, thưa cậu chủ,” bà lão giúp việc nói, khi bà thấy cô
mèo ngồi yên vị ngay sau ống tay áo chàng họa sĩ lần thứ hai mươi trong
ngày. “Nó không giống một con mèo chút nào. Nó không nghịch phá mấy
cây cọ vẽ, điều đó thì tôi có thể hiểu. Vào ban đêm tôi nhớ lại tất cả những
gì ...